Langs de Liberation Route met Klaas van der Schuit
Binnenkort vieren we de bevrijding. En in deze tijd, waarin oorlog op oorlog wordt gevoerd, is het des te belangrijker dat we stilstaan bij die bevrijding. Zeker nu er steeds minder mensen zijn die de Tweede Wereldoorlog nog hebben meegemaakt. We moeten blijven vieren dat we in vrijheid kunnen leven en de verhalen blijven vertellen over de mensen die voor onze vrijheid hebben gestreden.
Die verhalen klinken ook tijdens de Liberation Route door Oost-Fryslân, waar de gemeente Achtkarspelen aan mee heeft gewerkt. Dorpshistoricus Klaas van der Schuit (75) uit Gerkesklooster neemt mij mee langs de plekken van de Liberation Route die in Achtkarspelen liggen. "Der is hiel wat bard yn ús gemeente," vertelt hij als hij bij mij in de auto stapt.
Harkema
We rijden eerst naar Harkema, waar we het monument bij de begraafplaats bezoeken. Op het monument staan de namen van acht oorlogsslachtoffers. "It binne eins acht hiele gewoane minsken," zegt Van der Schuit, "dy't om hiel ferskate redenen omkaam binne yn de oarloch."
Met mijn mobiele telefoon scannen we de QR-code naast het monument. De verhalen komen tot leven. Zo lezen we dat Fokke Alma en Jacob Boksma door de Duitsers werden gearresteerd vanwege verboden handel. "Dat barde hjir yn dy tiid wol mear yn Achtkarspelen," knipoogt Van der Schuit. Joukje Postma-de Wind werd tijdens gevechtshandelingen getroffen door een kogel en Klaas Dijkstra werd opgepakt na een ruzie met een landwachter. "Lammert de Haan siet yn it ferset," vertelt Van der Schuit. "Hy is libben ferbrând doe't de skuorre dêr't hy ûnderdûkt siet, yn 'e brân fleach." Eelze Folkertsma en Lammert van der Veen overleden als gevolg van de Arbeidsinzet en Paulus van der Veen kwam om het leven in het kamp Fühlsbüttel.
Het zijn acht van de vele verhalen die te lezen zijn op de website www.liberation.com of via de app Liberation Route Europe die te downloaden is voor Android en Apple telefoons.
Surhuisterveen
Onze volgende stop is Surhuisterveen. We staan stil bij de gedenksteen op de Feanster toer, waar ik vorig jaar tijdens de dodenherdenking op 4 mei een krans mocht leggen. Indrukwekkend vond ik toen de betrokkenheid van de familie van verzetsman Frans Dalstra, één van de namen op de gedenksteen. Hij stierf op 15 juli 1942 op 40-jarige leeftijd in de steengroeven van Gross-Rosen. Op 12 oktober 1944 werd de 24-jarige Sietze Gjaltema gefusilleerd in kamp Westerbork. "De tredde namme is dy fan Taeke Schuilenga," vertelt Van der Schuit. "Hy wie in foaroansteand man yn Surhústerfean. Hy wie mei-oprjochter fan de Spaar- en Voorschotbank yn it doarp en direkteur fan it beskútfabryk. Schuilenga is op 4 novimber 1943 op 65-jierrige leeftyd fusilearre as represaille foar de oanslach op de soan fan Pier Nobach, de duvel fan Westerkwartier."
Blauforlaet
Voor het verhaal over de bruggen over het Prinses Margrietkanaal gaan we naar de brug bij Blauforlaet. Daar liggen nog de kransen die we vorige week legden bij de jaarlijkse herdenking. "It ferset krige op 14 en 15 april 1944 it befel om de brêgen by Koatstertille, Blauforlaet en Strobos te feroverjen om foar te kommen dat de Dútsers se opblaze soene," vertelt Van der Schuit. Hij heeft een boek over de Tweede Wereldoorlog in Gerkesklooster-Strobos geschreven, waarin 'de slag om Blauforlaet' een prominente plek heeft. "Ik ha in deiboekje krigen fan fersetsman Haaije Minnema mei in detaillearre ferslach fan alles wat hjir doe bard is. Ik ha dat brûkt foar myn boek." Het lukte het verzet om de brug bij Blauforlaet in handen te krijgen. En ook al trokken de Canadezen uiteindelijk via de brug bij Kootstertille verder Fryslân in, "de slach om Blauforlaet wurdt noch altyd as foarbyld sjoen fan hoe't it Fryske ferset ta it uterste gie foar de befrijing fan Fryslân."
Buitenpost
We eindigen onze tocht langs de Liberation Route in Buitenpost. Daar vertelt Van der Schuit het verhaal over Folkert Smit, de spoorwachter die op 7 november 1944 vluchtte voor de Duitsers en werd doodgeschoten. "Hy wie noch mar in jier yn fêste tsjinst by de NS, doe't de lanlike spoarweistaking útbruts en Smit ûnderdûkte yn it gebou fan de Herfoarme Evangelisaasje yn Bûtenpost. Dat gie lang goed, mar doe't in razzia drige is er de Mieden yn flechte en waard hy dêr troch de Dútsers trappearre." Een gedenkplaat op het stationsgebouw herinnert hieraan. "Spitigernôch mocht fan de NS de QR-koade fan de Liberation Route net by de betinkingsplaat pleatst wurde." Die QR-code is nu te vinden op een bankje voor het station.
Van der Schuit en ik nemen afscheid. Ik heb weer heel wat geleerd over Achtkarspelen in de Tweede Wereldoorlog. Een oorlog die met de verhalen van Van der Schuit én de Liberation Route nog meer is gaan leven voor mij. Laten wij leren van die verhalen en diegenen blijven herdenken die hun leven hebben gegeven voor onze vrijheid.
